(... وباقي تاريخ چون خواهد گذشت كه نيز نام او نبشته نيايد درين تاليف قلم را لختي بروي بگريانم واز نظم ونثر بزرگان كه چنين مردم وچنين مصيبت را آمده است بازنمايم تاعشقي باشد مرا وخوانندگان را)          تاريخ بيهقي

 مرگ شاعر در روزتولدش

 من بايد چه بنويسم !؟درست ازهمان لحظاتي ست كه حرفي براي گفتن ندارم واين تنها موقعيت براي ناتواني كلمه است ،حادثه به حدي جانكاه وبهت انگيز است كه تمام كوچه هاي شهر را اندوه گرفته است

  روي صندلي هاي پلاستيكي كوچه شاهد هفتم نشسته ام به خيلي چيزها فكرمي كنم ذهن ام سرشار از بغض وسكوت است

خانه روبروي خانه احمد عزيزي است اينجا كوچه اصلي شعر سرپل ذهاب است  خانه براي من هزار خاطره دارد در اين خانه در اتاقي كه درب اش به حياط باز مي شد بيش از پانزده سال است كه رفت وآمد دارم شادي ها، شيون ها، عيد نوروز، نذر عاشورا و . . و. .

اين خانه يادگار دوستان من است  فريبرز لطفي،نوروزفرجي، و.....

شب هاي گرم سرپل ذهاب درپايان به خانه حميد منتهي مي شد خانه با سفره اي ونمكداني با غلظت بالا، وامروز مراسم ختم مريم حاتمي دختري كه هيچ گاه لبخند از لبانش نرفت و رفت  . . . . 

ديگر حرفي براي گفتن نيست انگار همه چيز تغيير كرده پلاكاردهايي كه نام مريم را برآن نوشته اند هم بسيار غمگين اند

 خواهرم مريم ! چرا اين كوچه به اين حال وروز افتاده است ؟چرا لبخند ساكنانش متوقف شده است من اشراف كامل برمرگ دارم زبانش را بهتر از هركسي مي فهمم ولي اين نوع ديگري از مرگ است من بعد از مرگ ناهيد در هيچ مراسم شادي شركت نكرده ام و سياه حميد برتن داشتم كه در جشن عقد تو ومريم شركت نكردم ولي قول دادم كه در جشن عروسي تان خواهم آمد –ببين چقدر خوش قول ام ... آمده ام

برادرم امير!

اين باد داغ كه از سمت غسالخانه مي آيد مرگ است اين صداي شيهه باد آخرين شعر ناسروده  عروس توست به فكر فرو نرو در فكر توبرف مي بارد  وزمهرير اين بغض فرو برده تاوان سنگين سالهاي عاشقي ست نيازي به گريه نيست اين سكوت كشنده تر از مرگ است (مرگ آن نبود كه تور را گرفت /درآن گيرو گرفت /مرگ اين روزها ست /دراينجا جامانده است)

امير جان سكوت نهايت لطف پروردگار است  

[بي شك مريم حاتمي وامير محمدي نامهايي ماندگار در حافظه اهل عشق خواهند بود ،تازه آغاز ماجراست مريم نمادي كامل براي دختران شهر من است او انساني توانا با پشتكاري فوق العاده بود كه رفتار ونوع زندگي اش مي تواند سرمشق تازه اي براي زنان منطقه درروياروي با مشكلات زندگي ورفتارهاي متحجرانه وگاها مردسالار باشد  درباره شعراش همين كافيست كه بهترين غزلهايش را زير بيست سالگي اش سرود ومجموعه شعرش را دانشگاه با افتخار منتشر نمود درمدارج علمي نيز پا در مرحله اي گذاشته بود كه نهايت اش پيروزي تا آخرين مرحله در بهترين دانشگاه ايران بود اما دريغ كه مرگ باسليقه تر از زندگي ست )

 خداحافظ بانوي مهربان  شعرمریم

                                                                                           

                                                                                                   علي الفتي 31/3/89

  سه گانه مرگ

جشن تولد برآسفالت داغ اتوبان

 براي دو اسطوره جاودان ايل كلهر  مريم حاتمي واميرمحمدي  

 1-(پدر)

 غرور پدر اين گونه كه

به آن پرداخته است نخواهد ماند

گفت:

دخترم  مرگ

نه گنجشكي ست كه برايت از پرواز بگيرم

نه چيناب برفاب است كه از چشمه برايت بچينم

مرگ زردآلوي خرداد است

سقوط مي كند برسنگ و سنگفرش

دخترم !

منيژه مرگ بودو سوگند سه ونه ساله ام

ديگر جز به جان تو  0 0 0 0

2- (داماد)

نه هراس چارشنبه دارم وخرداد

مست از بوي اكاليپتوس و باد سام

به جيغ گرماي  ظهر

عروس مي آورم از تهران

شاباش  شاباش عروس

شاباش شاباش عبدالباسط و مداح اهل بيت

شاباش شاباش زنان سرچوپي در گرمشين

شاباش شاباش –

 جنازه مي آورم ،عروس مي آورم،

برف شادي مي زنم بر رطب مضافتي

بر چارشنبه مرگ درطعم انسولين

3- غساله خانم

افهم يا مريم !بنت حلوان

لا تخف ولا تحزن – بخند در عكس بيست ومرگ سالگي

بخند به سوزش ساده سرنگ وسفيدي قند

بخند به داماد شلخته ي  بي كراوت و ادكلن

كل بزن

نقل ونبات بريز بر تابوت

كلللللللللللللللل   كلللللللللللللللللللل

عروس عطر سدر!

به حناي ماليده بركف دست سوگند مي خوريم

به كتاني جامانده در حواشي اتوبان تهران سوگند مي خوريم

اما باور اين مرگ را هرگز

 تنها قاصدك هاي رها

دراطراف جاده ها شنيده بودند

 

دپیه ک 2

                                                گذشته  + آينده = حال

                                   نگاهي به اولين مجموعه شعر کردی شيردل ايل پور

 

 00000000

گلاريژان شه رمه سارترين مانگ و

م هيمان ره نگ زه رد فاميده م

زه‌رد تللا

 زه‌رد گه‌نم

زه رد گلا

زه رد سيفي پاييزه

             ك وه داري سه‌ره‌و خووار

                                          دارا لووسه‌و

خوه سن وه ‌جازبه زه‌مين ده‌يد

ئاخ! ره‌نگ زه‌رد

0000000    

عليرغم اين كه شعر نو فارسي ايران از كرمانشاه صادر گرديد اما هستند جمع كثيري از شاعران وخوانندگان جدي شعر در مقابل شعر غير كلاسيك مقاومت بيهوده ي خود را ادامه مي دهند تا چه رسد به اين كه با ساختاري مدرن تر با زبان كردي كه زبان اصلي ومعيار استان كرمانشاه است مجموعه اي  متفاوت منتشر شودزباني كه اكثريت قريب به اتفاق مردم با آن تكلم مي كنند دشوار ترين روزگار براي شعر آزاد كردي كلهري همين زماني ست كه در آن قرار گرفته ايم دلايل زيادي براي اثبات اين ادعا وجود دارد كه مي توان به اين موارد اشاره كرد

1- گويش كلهري ادبيات مكتوب محدودي دارد

2- گويش كلهري واغلب گويشوران آن دغدغه شعر كلاسيك دارند و هنوز عطش فقدان شعر كلاسيك فروكش نكرده است

3- در روزگاري مطرح گرديد كه هنوز رسم الخط معيار كردي براي بعضي ها مقبول نيست واز سويي خوانش مخاطب عام بارسم الخط معيار با مشكلاتي مواجه است ورسم الخط فارسي هم قابليت انتقال را ندارد

به نظر من شاعر تنها يك راه درپيش روي دارد وآن هم نوشتن شعر خويش است  

شيردل ايل پور نامي آشنا و وزنه اي سنگين در شعر كردي امروز است اولين اثرش را هرچند دير منتشر كرد ولي بسياري از هم نسلانش را به تامل واداشت سالها بود شاعر آوانگارد كرد كركره روابط ومحافل را پايين كشيده و تنهايي اش را دركوچه هاي قديمي كرمانشاه قدم مي زد  تااينكه اين سكوت نام مجموعه اي شد به نام : (له ی شيعره بيزارم ك شه‌مسيه)

 مجموعه اي متفاوت با فرديتي بالغ كه فقط مي تواند شعر ايل پور باشد با تجربياتي كه در حوزه شعر آزاد دارم متوجه چند مسئله در اين مجموعه شدم يكي اينكه عادت بدي دربين مخاطب ونويسنده كرد زبان وجود دار اين است كه اغلب آثار به صرف كردي بودن تهيه شده و نويسندگان نيز از بوته نقد خارج مي شوند ظاهرا چنين برداشت مي شود كه اثري كه نقد نشود مجموعه اي موفق است يا برعكس -دوم اينكه واژگان كردي مخصوصا گويش كلهري به علت عدم كاربرد تراش شعري نخورده ودر ساختار شعر دچار لكنت تلفظي مي شوند با مطالعه اثر ايلپور شعري دستگيرمان مي شود كه بوميت بسيار قوي و تازه ي دارد جهان شعر او جدا از زبان كردي جهاني پيچيده بادغدغه ها وروايت ديگرگون است فرديت شعري او در هزاره سوم جايگاهي خاص دارد نگرش او به جهان وهستي بيانگر انساني معترض ودردمند وپرسشگر با روشي پيگير از گذشته بر آينده است يعني زمان شعر ايل پور تلفيقي زيبا وپنهاني از گذشته وآينده است كه شاعر در زمان حال به آن مي پردازد   اصولا واژگان كردي كلهري بار زماني گذشته دارند واين ناشي از وقفه طولاني اين گويش در قالب شعر است وسياليت واژگان به سمت هارموني گذشته است من براين واقف ودرگيرم كه كلمات كردي در شعر در فضاهاي حسي گذشته بهتر مي نشينند ولي ايل پور از پس اين معضل برآمده وشكلي كاربردي تر از واژه گويش بومي ارائه مي دهد واين ويژگي بسيار بالايي براي شعر اوست كلمات اساطيري اين مجموعه پذيرش بسيار بالايي در متن دارند

(گوچانه گه م بيه ن/ك له لگ ته نيايي م /له رووژه يل نه شماردي عمر بي ده ره تانم بؤيه /) 

كلماتي كهن وفخيم در ساختار تازه با طراوت شعر كه دهان منتقد را به زيبايي مي بندد اين مجموعه نه تنها پابه پاي جريان روز شعر همسايه (كردي سوراني-فارسي) پيش رفته بلكه در بسياري از موقعيت هاي اين متن از آن دوستان پيشي گرفته وايل پور را شاعري حرفه اي  ومتفاوت از ديگران معرفي مي كند بي شك نام او در  آينده اي نزديك ورد زبان بسياري از بزرگان خواهد بود (كه به نظر من شده است) من اين مجموعه را بسيار قوي تر از بعضي پيامبران پوشالي شعر كردستان عراق مي دانم وچرا اينگونه نباشد( مرغ همسايه اصلن غاز نيست مرغ ساده ايست) زيرا زبان و فرهنگ كهن كرمانشاه اين قابليت را دارد

( قسه گان ريش ديرن /له به تن ئي مه تنا  و/ريه گان كه‌له‌شيره كردنه و /چراگان گوله‌يل ره‌شيگن /له مه‌زار خياواني /ك گچشتي تام زه‌ر ده‌يد و/م گيرفانه‌يلم په‌تيين /له تام ره سمي بانك/

بايد اين واقعيت زيبا را پذيرفت كه شعر گويش كلهري با سيرآرامي بيانيه اش را با نشر چنين آثاري منتشر كرده است بايد پذيرفت حرف حق است و حركتي مبارك با هزار حرف ناگفته ي ديگر

اين مجموعه در بردارنده ي اصطلاحات .كنايات وضرب المثل هايي است كه گفتار را بسيار عيني مي كند

 (چيمه سه جار ناله‌ت-سيه‌تا-شه‌رئاگر ژير خوه له‌مره و-ده‌م زگورده يل زره و00000)

شاعر تسلط بسياري برگويش خود دارد وپستي وبلندي هاي گويش خود را تشخيص مي دهد گاها شاعر نگاهي فلسفي را با فضايي بومي تلفيق كرده كه نگرشي است نه كلاسيك نه مدرن وروشي مختص به خود اوست شاعر متفكر به دور از سطحي نگري روندي جدي در برخورد با واژه ومعنا درپيش گرفته است در اين مجموعه شعر شاعري حضور دارد كه بيشتر درگير معناست معناي منهاي ايدئولوژي با جهانبيني تثبيت شده او صاحب نگرشي عميق است 

 زبان مجموعه برخلاف بسياري از شاعران همجوار گزارشي نيست بلكه نيازمند گزارشي از لايه پوشيده ذهن مخاطب وخود به  شعر است نيمه اي پنهاني ياگمشده اي از سالهاي دور يعني در اينجا همه چيز غيرمتعارف جالبي مي شود كه شعر از مخاطب گزارش مي خواهد

 (كه‌پوو م/وه دو به‌ش ئنسانم و /به‌شي سييه‌م ده‌يدام /ته‌ناسخ هابيلم له روواله‌ت خوه‌ي /ك له مه‌دار خوه‌م /له‌گل كه فتمه‌و /له كه‌شكه‌شاني تووق /پرله واشياتي هه‌رقويل /كه‌پاي هام شوو هه‌ر رووژ قويتا ده‌ن /له مه‌دار خوه‌م كه‌فتمه‌و 0 0 0 00   )

(من حسرت غريب اين روزهاي شعر در بلادم را متوجه ام وآنان كه از يمين ويسار چشم طمع به زبان مادري ام دوخته اند را مي شناسم حسرت ام از اين است كه آنها شعر را بهانه اي براي مسيري مي خواهند كه هيچ ارتباطي با هنر ندارد تنها استفاده يا سواستفاده ي ناشايست است  بگزاريد زخمهاي ناشي از كم كاري گذشتگان را خودمان بررسي كنيم )

(ادبيات به سامان رسيده گويش كردي هرچه دوست داريد بناميدش(كرماشاني –كلهري- گوراني – پاله اي و۰۰ را به گمناماني  تقديم مي كنيم كه آرزوي ديدن اين روز يا قرار گرفتن در اين چرخه را داشته اند ولي  روزگار مجال پرداختن به ايشان را نداده است )

باوشي وه چه‌ني

                     خانم؟!

تا فه‌رسه‌ق فه‌رسه‌ق جاده ئراد بكيشم

وه كريكاران چيني ك وه فادار مه‌نن

وه ديوار زوور

جاده‌ي ئه‌وريشم  نه !

جاده‌ي له ئه‌وريشم ئراد بكيشم 

                                                                                                                                                                                     علي الفتي   جوه زه رد 89- كرماشان

دپیه ک

سعيد عبادتيان نقاش پاييز 

نگاهي به شعر سعيد عبادتيان به بهانه چاپ وتجديد چاپ اولين اثرش

 درخت زبانهاي ايراني هرشاخه اش در اقليمي عجيب ومتفاوتي سايه گسترانده ودر پيچ وخم حوادث خود را به امروز رسانده است اطمينان دارم كه زبانهاي ايراني ريشه ي  در هم تنيده اي دارند  در ايران  نوشتن به زبان هاي بومي طي دهه اخير به اوج خود رسيده وبسياري از كاستيهاي گذشته در حوزه زبان درحال جبران است اولين تهديد  از بين رفتن اين زبانها با گويش ها و لهجه هاي متفاوت متوجه  زبان رسمي ومعيار كشور است واهميت وزيبايي  زبانهاي ايراني به واسطه ي همين تنوع و گونه گوني است امروز ما دروضعيتي قرار داريم كه فرصتي است براي بازخواني بسياري از زبانها وگويش هاي فراموش شده تا قابليت بسياري از واقعيت هاي فرهنگي بدور از تنگ نظري وتعصبات غير فرهنگي   مورد بررسي قرار گيرد

سعيد عبادتيان نامي آشنا در شعر كردي كرمانشاه است شاعري كه شعرش گواه نگاه وزندگي اوست عبادتيان در شعر زندگي مي كند در شعربه گويشي  كه تاريخي پريشان داشته وديوار كوتاه منتقدان شكست خورده است منتقداني كه نوشتن به گويش كلهري را گناهي نابخشودني دانسته وحتي قادر به تكلم به اين گويش نبوده  واز سر بيماري وشكست هاي ادبي در ميان كوه عظيم شعر ايستاده و ناسزا مي گويند غافل از اينكه كوه پژواك بي رحمي دارد  

شعر عبادتيان شعري ساده وصميمي با لطافت ابرهاي گرمسير است شعري  به دور از تكلف هاي تعارفي درمتن كه برخاسته از صميميت وزلاليت درون اوست- مردي كه در دهه پنجم عمر خود به سر مي برد با روزگار سختي كه در دوران هاي مختلف نيز بر او گذشته است روح در طبيعت رها نموده وگاه سكوت مي كند

(هه له لام بود گومد كردم ) مجموعه شعر اول عبادتيان است كتابي كه در مراحل تولد او بر بالينش بوده ام واز سر شوق بارها آن را خوانده ام  مجموعه ايست باظرافت هاي حسي كه نقد خشك ودستوري را برنمي تابد اين اثر در مقوله اي رمانتيك ونوستالوژيك به بحث گذاشته مي شود هرچند اغلب منتقدان فرجام خوبي براي رمانس پيش بيني نمي كنند ولي شعر رمانتيك عبادتيان با طعم بومي سرزميني آميخته است كه رمانس جهان رئاليسم آنان است مردمي كه تشنه ي اين گونه اشعار اند- او نقاش طبيعت است وطبيعت نيز به او وكلامش اطمينان داشته وهمچون كودكي شاعر را در بغل مي گيرد  اشعار اين مجموعه تقريبا يكدست بوده وهمچون دانه هاي انگور به همديگر نگاه كرده و به سمت سرخي مي روند شعر در اين كتاب شعري ست در سلامت كامل با آرامشي ابدي

واما از نكات خوب وتاريخي اين مجموعه قالب فخيم مثنوي است قالبي كه شعر هاي كلاسيك شفاهي وكتبي معدود ما را در برمي گيرد اصولا شنوندگان شعر كردي و منتقدان مذكور مجوز شعر گويش كلهري را در قامت مثنوي مي دانند كه در اين قالب عبادتيان ما را با شكل تازه اي از مثنوي مواجه مي كند ومي توان مثنوي هاي مدرني را در اين مجموعه ملاحظه كرد با معناهاي كم نظير و بسيار تكان دهنده -  نگاه عبادتيان نگاهي كلاسيسم نيست كه اورا با اين عيار سنجيد ومغرضانه او را كهنه نگر خواند بلكه اين اطراف شاعر است كه با طبيعت زيباي خود هنوز اصالت خود را حفظ نموده واتفاقا او جامه اي تازه بر تن مثنوي پوشانده وپابه پاي ساير قوالب شعري پيش برده است واين يعني بهره كشي از قالب با توانايي شگرف 0 0 0  دراينجاست كه با مجموعه اي مواجه ايم كه كليه شرايط شعر كردي را رعايت كرده وكاملا آگاهانه پيش مي رود

وزن شعر عبادتيان همان وزن هجايي است وزني كه سند واقعي وزن شعر موزون كردي است  با تاريخي بيش از پيدايش( عروض عربي -فارسي ) شعر هجايي با سليس بودن وسهولت خود شعر را به دور از كوشش هاي ظاهري كه فقط جهت نوكري به وزن عروضي است قدرت حسي شاعر را محدود نكرده وهرگوني تصنع و تظاهر را از شعر مي گيرد يكي از ايرادات وارده بردوستان منتقد اين است كه شعر كردي را با معيارهاي شعر فارسي مخصوصا در همين بحث عروضي مقايسه مي كنند واين رفتاركه در اثر ناآگاهي از زبان كردي وتاريخ فرهنگي مردم است البته ايرادي نيست كه شعر كردي نيز عروضي باشد كه كماكان هستند افرادي كه مي نويسند كه گاها اشعار دلپذيري نيز به دست مخاطب مي رسد   ولي بايد با شناخت بيشتري به اين مسئله پرداخت كه قطعا در مجالي ديگر در اين خصوص خواهم نوشت  مجموعه شعر عبادتيان در فاصله بسيار كمي تجديد چاپ مي شود واين بيانگر رضايت وتقاضاي مخاطب است گاها هنگام خوانش شعر عبادتيان احساس قرابتي مي شود آدمي احساس مي كند با نجواگري آشنا در ارتباط است اين همان سنخيت وتاثير پذيري  شعر عبادتيان با موضوع ونحوه سرايش تك بيت هاي به جامانده از شعر گويش كلهري است كه در گذر زمان يگانگي خود را حفظ نموده وتصويري به شيوه شعر است از گذشته و جغرافياي ما

با هم شعري از اين مجموعه را مي خوانيم : 

 

نه‌قاش پايز

 

نه‌قاش پايز له‌ قاپ زه‌ردی

رشان چه‌ك چوول باركوله‌ی ده‌ردی

پايز وه‌و ره‌نگه‌يل مه‌يل وه زه‌رده‌وه

ولات دا وه تير سووز سه‌رده‌وه

لاوه لاوه‌ی وا دنيا كرد له خه‌و

لالا روژ بری لولو كرد وه شه‌و

رييه‌ل چول هول ده‌يشته‌يل بی ده‌نگن

كويه‌گان كول كيش تابوت سه‌نگن

گه‌رده ﭼﺆچانه‌يل ته‌ول جه‌نگ ژه‌نين

به‌رد بنچينه‌ی ميلكانه‌يل كه‌نين

منيش‌دله‌‌گه‌م كه‌لاوه‌ی ده‌رده

په‌نجه مانگ له لام پايز سه‌رده 

 

علي الفتي فروردين - 89 -  سرپل ذهاب